पुरातन गणेश मंदिर, पिंप्री खंदारे, बुलढाणा –
बुलढाणा जिल्ह्यातील लोणार तालुक्यातील पिंप्री खंदारे गावालगत, एका शेतात हे पुरातन गणेश मंदिर आजही आपल्या प्राचीन वास्तूवैभवाची साक्ष देत उभे आहे. हे मंदिर हेमाडपंती स्थापत्यशैलीतील असून, त्याची रचना अंदाजे बाराव्या शतकातील असावी, असे दिसून येते. काळाच्या ओघात या मंदिराची मोठ्या प्रमाणावर पडझड झाली आहे. मात्र, उरलेल्या वास्तूच्या अवशेषांमधून मंदिराचे ऐतिहासिक आणि स्थापत्यशास्त्रीय महत्त्व स्पष्टपणे जाणवते.
मंदिराचा सभामंडप आजही अस्तित्वात असून, त्यामध्ये सुंदर गणेशमूर्ती विराजमान आहे. या प्राचीन गणेशमूर्तीमुळे या स्थळाला धार्मिक महत्त्वही प्राप्त झाले आहे. विशेष म्हणजे, मंदिराच्या परिसरातील एका शेतातच एक पुरातन बारवदेखील आढळते. मंदिर आणि बारव यांची एकत्रित उपस्थिती या परिसराच्या प्राचीन इतिहासाची आणि तत्कालीन स्थापत्यपरंपरेची महत्त्वपूर्ण साक्ष मानली जाऊ शकते.
इतिहास, स्थापत्य आणि धार्मिक वारसा जपणाऱ्या अशा अनेक वास्तू आज दुर्लक्षित अवस्थेत आहेत. पिंप्री खंदारे येथील या पुरातन गणेश मंदिराच्या संवर्धनासाठी पुरातत्त्व विभागाने तसेच संबंधित प्रशासनाने तातडीने लक्ष देणे गरजेचे आहे. योग्य पद्धतीने जतन आणि संवर्धन केल्यास या वास्तूला विदर्भाच्या ऐतिहासिक वारशामध्ये महत्त्वाचे स्थान मिळू शकते.
Written By: Vidarbha Darshan